Dlaczego warto czytać książki? Jakie korzyści odniesie czytelnik (i jego rodzice)?

Wystąpienie na konferencji w Lesznie „Kultura czytelnicza młodych: współczesne trendy” 23 kwietnia 2015 r. zorganizowanej w Lesznie przez: Miejską Bibliotekę Publiczną, Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Publiczną Bibliotekę Pedagogiczną, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich.

Książki warto czytać, ponieważ dostarczają wiele radości. Mogą być piękne, interesujące, zabierać czytelnika w inny świat, rozwijać wyobraźnię i wywoływać silne emocje. Również, a może to jest najważniejsze, czytanie pomaga poznać samego siebie. Młody człowiek dowiaduje się, co go interesuje, z jakimi bohaterami się identyfikuje, a zatem kim jest i w jakim kierunku powinien w życiu dążyć. Marzenia wywoływane i wspierane treściami czytanych książek stają się siłą napędową w realizacji stawianych sobie celów.

Kiedy książki wydaje Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne – to sama jego nazwa i misja zobowiązują. Tytuły GWP mają za zadanie uczyć, pomagać w rozwoju i wychowaniu.

Te książki poruszają najważniejsze tematy dotyczące codziennego życia, uczą umiejętności dobrego funkcjonowania i komunikacji, dostarczają życiowych wskazówek, jednym słowem uzupełniają działania rodziców, stają się dla nich wsparciem w promowaniu wartości, kiedy otoczenie, media, filmy i gry komputerowe je niszczą. W tym świecie pełnym przemocy, interesowności i złości książki stają się bastionem oporu wobec rozlewającej się i pochłaniającej wszystkie warstwy społeczne kultury materializmu i korzyści. Przyzwoitość i szacunek wobec siebie nawzajem schodzą na dalszy plan. Jednak w odpowiednio dobranych książkach można odnaleźć wszystko, czego chcielibyśmy nauczyć nasze dzieci. W formie zbeletryzowanej lub edukacyjnej zawierają one wiedzę na temat:

  • Zasad przyzwoitego i bezpiecznego zachowania,

  • Przeciwdziałania przemocy,

  • Kiedy można zaufać,

  • Przyjaźni,

  • Emocji, jak je rozpoznać i dlaczego są takie ważne,

  • Jak rozmawiać, żeby się nie kłócić,

  • Jak szukać pomocy, kiedy dzieje się coś niepokojącego,

  • Jak marzenia prowadzą nas do szczęścia i spełnienia w życiu,

  • Czy rozmawiać o śmierci, jeśli tak – to jak?

  • i wiele, wiele innych.

Pogodne opowiadania uczące zasad ładnego, przyzwoitego zachowania i szanowania przyrody. Książki, które pomagają w wychowaniu

Przygody zajączka Filipa uczą współpracy, dobrej komunikacji, na czym polega przyjaźń, kiedy strach jest potrzebny, jak unikać ulegania grupie. Dzieci dowiadują się też mnóstwa ciekawostek o życiu bocianów, naszych pięknych, bardzo polskich ptaków.

O ZAJĄCZKU FILIPIE, KTÓRY ZE STRACHU DOKONAŁ WIELKICH CZYNÓW.   Autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustrowała Klara Wicenty
FILIP I BOCIANY. W tym roku wiosny nie będzie! Autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustrowała Klara Wicenty

Podobnie małe kropelki wody przeżywają wielkie przygody, krążą w przyrodzie, napotykają wrogów, z którymi nie chcą się mieszać, jak tłuszcz, i przyjaciół, których karmią i odżywiają. Są też fair wobec siebie lub kłócą się tak, by dojść do rozwiązania konfliktu. Bardzo pouczająca i przygotowująca do szkolnych zajęć książeczka.

Kolejny tytuł porusza sprawy przyjaźni między dziećmi. Mały czytelnik czy czytelniczka uczy się, kiedy znajomość nie jest przyjaźnią, a wykorzystywaniem i po czym rozpoznać prawdziwego przyjaciela. To ważne, aby nie ulegać toksycznym związkom.

WIELKIE PRZYGODY MAŁEJ KROPELKI WODY. Bardzo pouczająca historia  Autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Anna Błaszczak

CHCĘ MIEĆ PRYJACIELA! O dziewczynce, która chciała zaprzyjaźnić się z krokodylem.  Autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Marianna Jagoda-Mioduszewska

Kilkanaście książek składa się na program „Bezpieczne dziecko”. Został on opracowany na założeniu: NAJPIERW NAUCZYĆ, POTEM WYMAGAĆ. Już dzieci przedszkolne objęte są jego działaniem. Program dostarcza konkretnej wiedzy, która pomaga wyznaczyć granice pomiędzy dopuszczalnym a niedopuszczalnym zachowaniem, pomiędzy zabawą a krzywdzeniem. Ustalenie wspólnych wartości i zasad to działania prewencyjne – chronią dziecko, które dzięki nim potrafi rozpoznać niewłaściwe zachowania i wie, jak ma się w takich sytuacjach zachować.

Co to jest szacunek i jak kierować się nim na co dzień?

Pojęcie szacunku jest świeckim synonimem miłości i we wszystkich religiach nawołuje się, aby wyznaczał relacje między ludźmi. Toteż dzieciom od pierwszych lat życia należałoby wyjaśnić znaczenie SZACUNKU i doprowadzić do tego, by kierowały się nim w sposobie traktowania siebie, swojego ciała, ludzi i otaczającego świata. Powinny też wiedzieć, że inni tak właśnie powinni się do nich odnosić.

Jak wytłumaczyć małemu dziecku, nierozumiejącemu jeszcze pojęć abstrakcyjnych, czym jest szacunek, a szczególnie jak przekonać dziecko, które nie było tak traktowane, że ma do niego prawo? Tę wiedzę i umiejętności przekazuje książka:

POWIEDZ KOMUŚ. Co każde dziecko powinno wiedzieć autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Agnieszka Żelewska

Książka ta znalazła się na liście lektur szkolnych dla klasy I w Wydawnictwie MAC Edukacja. Również w konkursie MEN „Wybierzmy lektury najmłodszym dzieciom”, zakończonym w styczniu 2015 roku, zajęła 5 pozycję wśród 3777 zgłoszonych książek.

Na przykładach w formie zakazów wyjaśnia, jakie zachowania oznaczają brak szacunku. Pokazuje, czego robić nie wolno, nie tylko dziecku, ale również dorosłemu. Nie wolno krzywdzić i niszczyć świata, ludzi, dzieci ani ciała, ponieważ świat, ludzie, dzieci i ciało są bardzo ważne i trzeba je traktować z szacunkiem. Mając odpowiednią wiedzę, dziecko wcześniej rozpozna krzywdzące zachowania. Zarazem książka uczy, że pozbawianie kogoś szacunku oznacza wyrządzanie mu KRZYWDY. Kiedy jest się krzywdzonym lub świadkiem cudzego cierpienia, nie wolno milczeć, trzeba szukać pomocy i komuś o tym powiedzieć.

Doświadczenie wielu rodziców i nauczycieli pokazuje, że wspólne oglądanie i czytanie książki wywołuje u dziecka potrzebę rozmowy na tematy, których wcześniej nie poruszało. To podważa często stosowaną przez psychologów zasadę, żeby tematy tzw. trudne (najczęściej dotyczące zachowań seksualnych) omawiać z dzieckiem dopiero wtedy, kiedy zacznie zadawać pytania. Uważam, że należy w delikatny sposób wyjść naprzeciw gotowości dziecka i pokazać, że rozmowy na wszystkie tematy są nie tylko dozwolone, ale także pożądane. Chodzi o przełamanie traktowania ważnych tematów jako tabu.

Rozpoznawanie uczuć

Dzieci często mylą uczucia, na przykład smutku, powagi, strachu i złości. Nie rozpoznają różnic w wyrazie twarzy i każdy interpretują jako złość.

Ponadto trudno im rozpoznać uczucia, które nimi samymi rządzą. Nie wiedzą, czy wolno im przeżywać te emocje, czy to jest w porządku i co się właściwie z nimi dzieje.

Uczucia są bardzo ważną informacją i sterują naszymi zachowaniami. Dlatego jest sprawą kluczową, aby dzieci potrafiły je rozpoznać u siebie i u innych.

Seria książek autorstwa Wojciecha Kołyszki i Jovanki Tomaszewskiej wyjaśnia, czym są uczucia i jak bardzo są one potrzebne: radość, złość, strach, zazdrość, smutek i wstyd.

Bajkowi bohaterowie każdej z książek udają się do krajów, gdzie danego uczucia występuje „za dużo” lub nie występuje ono wcale. Wesołe i mądre opowiadania dobrze ilustrują potrzebę przeżywania wszystkich uczuć adekwatnie do sytuacji. Każda książka zawiera też na końcu dodatek z opracowaniem warsztatów dla dzieci i ćwiczeniami. Wielka pomoc dla nauczycieli, pedagogów o trenerów, prowadzących zajęcia wychowawcze z dziećmi. Nie mówiąc o rodzicach…

Siódma książka, ,,Garść radości, szczypta złości” to interaktywna książka dla dzieci, dzięki której uczą się one rozpoznawać emocje, rysując je w książce.

Ograniczone zaufanie

Dzieci wychowywane w atmosferze bezpieczeństwa są otwarte i pełne zaufania do dorosłych, których w naturalny sposób traktują jako swoich sprzymierzeńców.

Konieczne jest przekazanie im zasady ograniczonego zaufania do obcych. Nie trzeba ich przy tym straszyć „złymi dorosłymi” ani panami, którzy łapią dzieci i wsadzają do worka. Można to zrobić na przykładzie ukochanych zwierzątek, na przykład piesków.

CZY MOGĘ POGŁASKAĆ PSA? Poznaj, zanim zaufasz autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Magdalena Piotrowska

Z książki Czy mogę pogłaskać psa? dzieci uczą się, jak podchodzić do czującej istoty, czy wolno dotykać obcego pieska, głaskać go lub całować. Dowiadują się, że są pieski, które kochają dzieci, bo same były kochane, ale są też takie, które miały złe doświadczenia albo urodziły się z sercem krokodyla i mogą ugryźć. Nieważne, jak piesek wygląda, ważne, jak się zachowuje. Nie wolno się do niego zbliżać, dopóki się nie dowiedzą, czy ten piesek lubi dzieci. Na przykładzie ograniczonego zaufania do psów można też wpoić dziecku zasadę: Nie ufaj, dopóki nie poznasz.

JAK PRZECHODZIĆ PRZEZ ULICĘ autor: Elżbieta Zubrzycka ilustracje: Emilia Nyka

Kolejna książka, która uczy bezpiecznego zachowania się, tym razem na ulicy, na ulicy, wpaja też czytelnikowi zasadę ograniczonego zaufania do współuczestników dróg i szos. Dziecko znajdzie wiele przykładów, kiedy kierowcy są nieuważni, bo rozproszeni, lub nie mogą z powodu warunków pogodowych zapanować nad swoim samochodem, bądź piesi z różnych powodów stają się nieostrożni, wręcz niebezpieczni. Mówiąc, jak ważne jest bezpieczeństwo na ulicy, poruszamy też temat ograniczonego zaufania do dorosłych w codziennym życiu. Uczymy też dziecko brania odpowiedzialności za siebie poza domem: licz na siebie, nie na innych.

Kiedy nie wolno milczeć? Dobre i złe sekrety

DOBRE I ZŁE SEKRETY  autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Andrzej Fonfara

Kiedy dzieci są krzywdzone, często czują się zagubione i przestraszone. Ponieważ nie rozumieją, co się z nimi dzieje i nie znajdują słów, żeby opisać przykrą sytuację – milczą. Boją się i nie proszą o pomoc. Tym bardziej, że do zachowania tajemnicy nakłania ich krzywdziciel albo grupa rówieśników, zastraszając je i stosując zmowę milczenia.

Czy sekretów należy dotrzymywać? W książce przedstawiono prostą zasadę, zrozumiałą już dla małych dzieci, że DOBRE sekrety przynoszą niespodziankę i radość, a ZŁE sprawiają przykrość i ból. Podział sekretów na dobre i złe pozwoli dziecku poskarżyć się, kiedy jemu lub komuś innemu dzieje się krzywda. Ponadto, przy użyciu licznych przykładów wyjaśniono dzieciom, kiedy są skarżypytami, a kiedy rozsądnymi informatorami, zachęcając do szczerej rozmowy z rodzicami i wychowawcami.

Przyjęcie tego rozróżnienia przez dzieci, nauczycieli oraz rodziców, przerywa zmowę milczenia, pozwala dzieciom szukać pomocy, kiedy komuś dzieje się lub może stać się krzywda. Ponadto dzieci korzystające z Internetu znajdą w książce świetnie zilustrowane zasady, jak się bezpiecznie zachowywać korzystając z sieci. Najważniejsza zasada, odmienna od tej panującej w życiu codziennym to: żadnych sekretów – ani złych, ani dobrych.

Milczenie i tajemnica są głównymi narzędziami służącymi krzywdzeniu dzieci. W tajemnicy można krzywdzić i zastraszać. Dlatego trzeba dziecko nauczyć, żeby mówiło przede wszystkim wtedy, kiedy czuje się źle: zmieszane, zawstydzone lub zastraszone. Kiedy nie znajduje słów, żeby opisać swój przykry stan, tym bardziej powinno starać się szukać pomocy.

Przemoc a działania edukacyjne w szkole (przede wszystkim nauczanie początkowe): Najpierw nauczyć, potem wymagać

Zmowa milczenia

W czasie przerwy nauczyciel zaobserwował przemoc wśród dzieci, więc stara się poruszyć ten temat na lekcji. Każdy spotkał się z następującą sytuacją.

Dręczyciel (bądź grupa dręczycieli) mówi: My sobie tylko tak żartujemy.

Klasa mówi: My się tylko tak bawimy.

Ofiara mówi: Nic się nie stało.

Nauczyciel napotyka mur zmowy milczenia. Jest bezradny. Nie ma sposobu dotarcia do dzieci.

Dlaczego dzieci nie mówią?

DRĘCZYCIEL W KLASIE autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Andrzej Fonfara

Czego boją się dzieci? Przede wszystkim tego, że zostaną skarżypytami, kolejnymi ofiarami dręczycieli, że grupa je odrzuci, dorośli pozostawią samym sobie. Nie wierzą, że dorośli potrafią rozwiązać ich problemy, ponieważ niejednokrotnie je zignorowali. Boją się obojętności rodziców, a także odrzucenia, gdy się okaże, że dzieci zawiodły ich oczekiwania i nie radzą sobie z rówieśnikami. Najbardziej jednak obawiają się przemocy i własnej grupy rówieśniczej.

Nie mają też motywacji do współpracy z nauczycielami, bo nie czują, żeby to, co się dzieje w klasie, było czymś bardzo złym i krzywdzącym. Nie potrafią ocenić swojego postępowania, ponieważ nie nauczono ich zasad, którymi mogłyby się kierowa i które wyznaczyłyby granice pomiędzy dobrym i niedopuszczalnym zachowaniem.

Proponowane książki mają na celu wpojenie dzieciom tych zasad już w pierwszych latach życia, aby znaleźć z nimi wspólny system wartości, który będzie określał, że trzeba interweniować, kiedy komuś dzieje się krzywda.

Bagatelizując zjawisko i nie działając przeciwko temu, opiekunowie – nauczyciele i wychowawcy – wiją sobie bicz na własną głowę. Swoją biernością wspierają rozwój grupowego mechanizmu przemocy opartego na lęku i zmowie milczenia. Pewnego dnia dowiedzą się o ty, kiedy kosz na śmieci wyląduje na ich głowie. Staną się bezradni wobec dręczycieli i zaczną się bać swoich uczniów.

Dręczyciel i jego ofiara

Dzieci stają się ofiarami dręczycieli z różnych powodów. Zazwyczaj znalazły się po prostu w złym miejscu w niewłaściwym czasie. Inne drażnią swoim wyglądem lub zachowaniem, bo odróżniają się od reszty. Mogą też po prostu budzić zazdrość popularnością, dobrymi wynikami w nauce czy choćby zamożnością rodziców. Dręczyciel nie może znieść, że ktoś „ma lepiej od niego”, więc stara się „wyrównać rachunki”.

Niektóre dzieci sprawiają wrażenie łatwego łupu. Nie potrafią wyzywać, szydzić, bić się, bo nie nauczyły się tego w swojej kochającej rodzinie albo zwyczajnie nie mają rodzeństwa, z którym ćwiczyłyby zachowania agresywne i obronne. Czasem są to dzieci spokojne, nieśmiałe, lub takie, które nie potrafią się przeciwstawić, bo brak im siły wewnętrznej. Nie mają oparcia w sobie, bo w nikim nie mają oparcia. Ani w rodzicach, ani w dalszej rodzinie. Nikt za nimi nie stoi, nikt ich nie obroni i one same też obronić siebie nie potrafią.

ŚMIERDZĄCY SER. Jak się bronić przed przemocą w szkole. Perspektywa ofiary autor: Catherine Pepino, ilustracje: Anna Ładecka

Jednak dziecko może nauczyć się zachowywać w taki sposób, aby nie stwarzać wrażenia łatwej ofiary. Dowie się, jak to zrobić z książki Śmierdzący ser. Tam dręczony chłopiec wydaje się bezradny wobec działań grupy dręczycieli. Kiedy jednak o wszystkim dowiadują się rodzice, chłopiec ćwiczy nowe zachowania i dręczyciela czeka w szkole prawdziwa niespodzianka.

Pojedyncze dziecko nie może się przeciwstawić silniejszym od siebie, bezwzględnym krzywdzicielom. Grupa ma taką siłę, jednak dzieci nie zdają sobie z tego sprawy. W bierny sposób przyglądają się przemocy w szkole, nie reagują na nią i milczą. Książka Słup soli opowiada o tym, jak z pomocą brata jeden z chłopców organizuje opór przeciw przemocy. Pomagają w tym nauczyciele. Okazuje się, że dzieci przeciwnych dręczeniu jest więcej niż tych, które popierają krzywdzenie. Świadoma swojej siły grupa potrafiła zmienić stosunki panujące w klasie.

SŁUP SOLI. Jak powstrzymać szkolnych dręczycieli. Perspektywa biernych obserwatorów autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Anna Ładecka

Nawyk drugą naturą człowieka

Każda grupa potrzebuje przywódcy i po krótkim czasie taka osoba lub grupa osób-liderów się wyłania. Nawet jeśli ich wartości rażą na początku, dzieci wkrótce przyzwyczajają się do swoich liderów.

Trzeba nauczyć dzieci, gdzie przebiega granica między dopuszczalnymi i niedopuszczalnymi zachowaniami. Pomocy w sytuacji przemocy potrzebują wszyscy: przede wszystkim ofiara, ale też bierni obserwatorzy i dręczyciel, który często nie jest taki zły, na jakiego wygląda.

Granice zabawy – jak rozróżnić dopuszczalne i niedopuszczalne zachowania

Omówione powyżej książki pomagają zdefiniować zachowania naturalne i niedopuszczalne poprzez opisanie różnicy pomiędzy:

  • czynnym a biernym wspieraniem dręczyciela,

  • zabawą a dręczeniem fizycznym i psychicznym,

  • uczciwą walką a biciem (np. boks a bicie się uczniów),

  • żartem a wyśmiewaniem i szydzeniem,

  • zwracaniem uwagi a nieustannym, poniżającym krytykowaniem,

  • skarżeniem (donosicielstwem) a rozsądnym informowaniem, szukaniem pomocy w sytuacji zagrożenia.

Zarazem pozwalają zatrzymać mechanizm powstawania zmowy milczenia w grupie poprzez:

  • wyjaśnienie różnicy pomiędzy sekretami, których należy i nie wolno dotrzymywać,

  • uzmysłowienie mechanizmu przemocy: zastraszania przez dręczyciela, strach rządzący grupą, zmowa milczenia, bierność wspierająca działania dręczyciela,

  • uzmysłowienie skutków przemocy dla ofiary, obserwatorów i dręczyciela,

  • ukazanie niesprawiedliwości, jaką jest bezkarność dręczyciela,

  • uwrażliwienie na krzywdę i cierpienie, rozwój empatii,

  • pokazanie prawa i obowiązku szukania pomocy u dorosłych w przypadku krzywdy lub zagrożenia.

Jak uczniowie mogą pomóc dzieciom-ofiarom przemocy? To bardzo ważne, aby dręczone dziecko wróciło do dobrego stanu psychicznego. Przede wszystkim trzeba pamiętać, że ofiara nie zasługuje na to, żeby ją źle traktować, jest to zwykle dziecko, które znalazło się w niewłaściwym miejscu w niewłaściwym czasie. Czasem takie, za którym nikt się nie ujmie, a czasem takie, które nie potrafi się obronić, ponieważ w domu nie spotykało się z agresją i przemocą.

Jak się porozumiewać, żeby nie doprowadzać do konfliktów?

Nie wszystkie dzieci miały możliwość nauczenia się dobrej, skutecznej komunikacji w rodzinach we właściwym czasie. Rodzice są zwykłymi ludźmi. Jedni potrafią lepiej, inni gorzej się komunikować. Z dzieciństwa wynieśli określone umiejętności i nawet, jeśli wiele się potem nauczyli, to jak wszyscy ludzie popełniają błędy lub mają luki. Po to są książki, żeby wypełniać te luki i wspierać rodziców w ich dobrych intencjach wychowawczych jak najlepszego przygotowania dzieci do szczęśliwego życia.

Myślenie i komunikacja – jak rozwiązywać konflikty

Kluczowe jest zrozumienie, że sposób myślenia (biorący się przekonań) wpływa na uczucia, a one z kolei sterują zachowaniami. Jak to wytłumaczyć dzieciom? Można, jeśli zaufa się ich intelektowi. Poniższe książki składają się z dwóch części: zawierają ciekawe opowiadanie, które pomiędzy wierszami przekazuje dziecku zasady dobrej komunikacji, oraz części dydaktycznej, która wyjaśnia i omawia je wprost.

Pierwsza książka, Jak pomyślę, tak zrobię, pokazuje związek między myśleniem, emocjami a zachowaniem.

JAK POMYŚLĘ, TAK ZROBIĘ autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Andrzej Fonfara

Żeby dobrze się komunikować ze światem, trzeba zapanować nad własnymi myślami. Obserwować, skąd się biorą myśli, z jakich przekonań

 w danej sytuacji. Na przykład ktoś się wpycha przed nas, kiedy jedziemy samochodem lub stoimy w kolejce. Jak interpretujemy to zachowanie, co o nim myślimy? Czy zakładamy, że zachowanie to wynika ze złej woli, czy też ze zmęczenia?

Konkretne myśli budzą od razu zupełnie różne uczucia: w pierwszym wypadku złość, w drugim współczucie. Te uczucia będą powodowały określone zachowania, agresję lub zwiększoną ostrożność, a nawet ustąpienie miejsca i/lub opiekuńczość. A przecież sytuacja pozostała ta sama, tylko nasza interpretacja się zmieniła. Od naszego nastawienia i doświadczenia zależy, jakie informacje wybierzemy ze wszystkich docierających do nas.

W drugiej książce z serii, Po co się złościć, kontynuowane jest opowiadanie z książki Jak pomyślę, tak zrobię. Ma ona pomóc dzieciom w zapanowaniu nad złością i nabraniu umiejętności spokojnego argumentowania, pomimo budzących się gwałtownych uczuć. Dziecko nauczy się zarazem odróżniać, kiedy złość jest ważna i potrzebna, a kiedy pojawia się bez powodu. Przede wszystkim w każdej irytującej sytuacji najlepiej najpierw zebrać jak najwięcej informacji, bo często złość pojawia się niepotrzebnie, z powodu nieporozumień i wyciągania przedwczesnych, nawet pochopnych wniosków.

PO CO SIĘ ZŁOŚCIĆ? autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Andrzej Fonfara

Temat wpływu myślenia na uczucia i zachowania został poruszony w wesołej książeczce o dwóch chłopcach, którzy prezentują dwa skrajne podejścia do życia: pełne wiary, że wszystko dobrze się ułoży i przeciwne, że na pewno stanie się coś złego. Wyobraźnia podsuwa chłopcom zupełnie różne możliwości rozwoju wydarzeń. Przeżywają liczne przygody i na ich podstawie się uczą, że dobrze jest kontrolować myśli, jakie powstają w ich głowach. Wtedy są przygotowani do radzenia sobie w każdej wakacyjnej sytuacji.

MARUDEK I POGODEK na wakacjach, czyli jak być szczęśliwym autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Emilia Nyka

Działania terapeutyczne, kiedy już doszło do przemocy

Kiedy już doszło do przemocy wobec dzieci, dorośli często nie wiedzą, po czym rozpoznać, że tak się stało. Pierwszymi osobami zauważającymi zmiany w zachowaniu dzieci są często nauczyciele.

Zastraszone dzieci nie potrafią się poskarżyć, bo nie umieją opisać, co im się przydarzyło. Brakuje im słownictwa, a także znajomości jasnych reguł współżycia społecznego, które zostały złamane. Trzeba im wyjaśnić, że nie są niczemu winne, że odpowiedzialność za wyrządzoną krzywdę ponosi zawsze dorosły. Trzeba dzieci zapewnić o prawie do ochrony i bezpieczeństwa, zachęcić do szukania pomocy w instytucjach oraz u dorosłych, którym mogą zaufać.

Dzieci muszą podjąć decyzję, nawet kiedy jeszcze są zupełnie małe, czy ujawnić krzywdę, jaka je dotknęła. Znać konsekwencje, jakie prawdopodobnie poniosą, kiedy zwrócą się po pomoc, przewidzieć, czy najbliżsi udzielą im wsparcia i je obronią. Rodzina często stara się wręcz powstrzymać dziecko przed ujawnieniem prawdy, sądząc, że tak będzie dla wszystkich lepiej. Prawdopodobnie członkowie rodziny sami byli ofiarami przemocy, wybrali milczenie i uważają taką postawę za najmniej kosztowną dla ofiary i jej rodziny. Na przykład martwią się, kto utrzyma rodzinę, jeśli sprawca pójdzie do więzienia. Chcą też uniknąć ostracyzmu społecznego. Jeżeli pomimo wszystko dziecko szuka pomocy, pozostaje mu oparcie w wymiarze sprawiedliwości – a znajdzie je tylko, jeśli umie w sposób wiarygodny i rzeczowy opisać swoje przeżycia. Pomoże mu w tym książka Trzy pytania do dobrej wróżki.

TRZY PYTANIA DO DOBREJ WRÓŻKI. Jak pomóc dzieciom mówić o krzywdzie autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Grażyna Rigall

Najważniejszy problem w polskich domach, niestety, nadużywanie alkoholu.

ALKOHOL I JEGO TAJEMNICE. Co musisz wiedzieć, zanim dorośniesz autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Monika Pollak

Ostrzeżenia przed piciem alkoholu nie docierają do młodzieży, która obserwuje powszechność jego nadużywania i niezrozumiałą tolerancję społeczeństwa dla tego zjawiska. Jednocześnie reklamy zachęcają do picia piwa, jako napoju orzeźwiającego i wprowadzają młodych ludzi w uzależnienie. W języku potocznym „zabawa” oznacza stan upojenia alkoholowego. Nie można sobie wyobrazić rozrywki bez obfitego podlania jej alkoholem. Wszyscy młodzi ludzie stykają się z problemem alkoholizmu na ulicy, w rodzinie lub w zaprzyjaźnionych domach. Tam, gdzie króluje alkohol, króluje również tabu milczenia o problemie i toksyczna lojalność chroniąca osobę pijącą. Dzieci wychowują się w nieprawdziwym świecie, w którym o sprawach najważniejszych i najbardziej bolesnych mówić nie wolno.

Zadaniem książki jest przełamanie tabu milczenia i dostarczanie rzetelnej wiedzy o alkoholu i jego wpływie na myślenie, uczucia i zachowania człowieka. Została napisana na prośbę rodziców, chcących uporać się z tym problemem w domu.

Wszystkim dzieciom pomoże pierwsza część książki, przedstawiająca przystępnym językiem konkretne informacje o alkoholu. Nowe, prawdziwe informacje o uzależnieniu pozwolą dzieciom poczuć się pewniej i lepiej, kiedy zrozumieją mechanizm jego powstawania. Przestaną się też bać pijaków i nauczą się z nimi postępować.

Dzieci wychowywane w rodzinach z problemem alkoholowym nauczą się rozpoznawać i akceptować swoje uczucia. Dadzą sobie prawo do zaspokajania dziecięcych potrzeb, do radości, zabawy i do własnego rozwoju. Książka wyjaśni niezrozumiałe dla wszystkich zachowania członków rodziny i na koniec przygotuje dziecko do zmian, jakie mogą nastąpić po rozpoczęciu leczenia. Książka jest adresowana do dzieci i młodzieży w wieku od 7 do 14 lat.

Jak rozmawiać i czy rozmawiać z dziećmi o stracie, tęsknocie, chorobach i umieraniu? (Nowości 2015 roku)


MOTYLEK dla dzieci. Pogodne i optymistyczne opowiadania o stracie, tęsknocie i dziecięcych lękach autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustra

Strata, tęsknota, choroba – to nieodłączne części codziennego życia, które wywołują silne emocje. Zarazem obarczone są klauzulą „tajne”, a dorośli często boją się o nich mówić. Rodzice i wychowawcy potrzebują sposobu, aby poruszyć te bardzo ważne – i jak się okazuje – nie tak trudne tematy.

Pogodne i przepełnione humorem opowiadania zawarte w tej książce przekazują dziecku ważne informacje o tym, czym jest życie, strata i tęsknota, oraz o tym, jakimi drogami dochodzi się do spokoju i radości życia.

Dzięki opowiadaniom zawartym w tej książce pomożemy dziecku zaakceptować nowe pojęcia, radzić sobie z uczuciami i zapobiegniemy rozwojowi niepotrzebnych lęków.

TRUDNE PYTANIA dla rodziców. Jak rozmawiać z dziećmi o stracie, tęsknocie i dziecięcych lękach. Optymistycznie i pogodnie

Dzieci zadają pytania, a nam trudno na nie odpowiedzieć. Strata, tęsknota, śmierć i choroba – to nieodłączne części codziennego życia, które wywołują silne emocje, często dla dziecka niezrozumiałe, powodujące niepokój. Co powiedzieć dziecku?

Ta książka pomaga rodzicom i wychowawcom znaleźć odpowiednie słowa. Dostarcza im też szczegółowej wiedzy, aby opierając się na niej, potrafili emanować spokojem i stali się prawdziwym wsparciem dla najmłodszych.

Marzenia – dlaczego warto marzyć i czytać książki?

MAREK, CHŁOPIC, KTÓRY MIAŁ MARZENIA. Marek Kamiński, Wielki Podróżnik opowiada o swoim dzieciństwie. Autorzy: Elżbieta Zubrzycka, Marek Kamiński

Ta książka opisuje dzieciństwo Marka Kamińskiego. Zdarzenie, które wyznaczyło przyszłość dziecka – złamanie ręki. Wielomiesięczne pobyty w szpitalach i sanatoriach spowodowały, że mały chłopiec zaczytywał się w książkach podróżniczych i marzył o przygodach. Potem te marzenia zaczął realizować. Taka jest rola marzeń, są one niczym silnik, który raz zapalony popycha człowieka do ich realizacji. Niekoniecznie trzeba zostać podróżnikiem, najważniejsze, by podążać za głosem serca.

12. Jak szukać wewnętrznych wartości i opanować potrzebę materialnego, zewnętrznego się dowartościowywania

MIŁOŚĆ CZY CHCIWOŚĆ Autor: Elżbieta Zubrzycka, ilustracje: Katarzyna Bukiert

W książce opisana została rzeczywista obserwacja dwóch chłopców, bliźniaków. Czas w ich życiu, kiedy uczą się oni czerpać poczucie bezpieczeństwa z biskości i ze świata materialnego. Adresowana do dzieci w wieku przedszkolnym, ale ciekawe wnioski mogą z niej wyciągnąć rodzice, dla siebie i dla swoich dzieci. Jest podstawą do poważnych rozmów z dzieckiem o wartościach.

Każdy człowiek chce być szanowany i czuć się bezpiecznie

Można powiedzieć, że są dwa źródła poczucia bezpieczeństwa. Jedno jest duchowe, wypływające z wnętrza, wyniesione z domu. Dziecko wychowywane przez rozsądnych rodziców, kochających je i stawiających mu odpowiednie do wieku wymagania, nabiera na całe życie duchowego przekonania, że jest godne szacunku, bezpieczne, że sobie poradzi. Ufa, że świat za nim stoi i je wspiera.

Drugim źródłem poczucia bezpieczeństwa jest zabezpieczenie materialne. Bezpieczne miejsce do mieszkania, ciepła woda w kranie, zdolność do zarobienia pieniędzy i zaspokojenia podstawowych potrzeb swoich i rodziny – to wszystko pozwala czuć się bezpiecznie w materialnym świecie. Skutkuje również szacunkiem otoczenia i dobrą reputacją.

Pułapka poczucia bezpieczeństwa statusu

Powszechnie wpadliśmy w pułapkę poszukiwania miłości i poczucia bezpieczeństwa na zewnątrz, dążymy do luksusu i widocznej zamożności. Podziwiamy ludzi, którzy osiągnęli sukces finansowy i popularność. Staramy się ich naśladować lub im zazdrościmy. A może ci ludzi żądają podziwu i poklasku, bo sami ich dać sobie nie potrafią? Przecież znamy wiele przykładów wielkich gwiazd, które wieszają się w swoich złotych pałacach. Materialny dobrobyt ani popularność nie zdołały naprawić wewnętrznych smutków i cierpienia, nie uszczęśliwiły tych ludzi. Może więc nie na zewnątrz trzeba szukać szczęścia?

Zdolność przeżywania radości, harmonii, pokoju i szczęścia ukryta jest w naszym wnętrzu.

Ich nie kupi się za żadne pieniądze. Każda religia i każdy wysoko rozwinięty duchowo człowiek o tym mówi. Chodzi o zachowanie równowagi. Niech pieniądze będą środkiem do osiągania wygody i przyjemności, a nie celem samym w sobie. Celem i tym, co powinniśmy doceniać u innych, są wartości duchowe: pokój, miłość, empatia, współczucie. A to wszystko ujawnia się w przyzwoitym i pełnym szacunku zachowaniu wobec siebie i innych.

Dr Elżbieta Zubrzycka – biolog i psycholog, przez wiele lat pracowała w Poradni Nerwic dla Dzieci, jako terapeutka i w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego jako wykładowca. Jej praca doktorska (1987) dotyczyła rodzin zorganizowanych wokół problemu alkoholu. W 1990 roku założyła Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, które do dziś wydało ponad 1000 znakomitych książek. Jest autorką ponad 25 książek dla dzieci. Większość zawiera ukryte (Marudek i Pogodek, Tajemnica Michasia) lub jawne (Dręczyciel w klasie, Dobre i złe sekrety) edukacyjne przesłanie. W konkursie MEN w pierwszym tuzinie książek znalazły się następujące pozycje na 3777 zgłoszonych: Słup soli, Po co się złościć, Powiedz Komuś, Dobre i złe sekrety, O zajączku Filipie, który ze strachu dokonał wielkich czynów, Alkohol i jego tajemnice. Wiele z jej książek nauczyciele zadają dzieciom do czytania i omawiają na lekcjach.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.